Venezuela khủng hoảng: Hậu quả khi rơi vào “bẫy nợ” của Trung Quốc

-

Tạp chí Foreign Policy (Mỹ) chuyên về chính trị quốc tế hôm 6-6 nhận định các khoản vay nhuốm đầy mục đích chính trị đã khiến Venezuela rơi vào thế ngàn cân treo sợi tóc với cả núi nợ chồng chất không lối thoát mà Trung Quốc góp phần tạo nên.

Venezuela được xem là một phần trong chiến lược mở rộng ảnh hưởng và săn tìm tài nguyên của Trung Quốc (TQ) hiện nay khi đây là một trong những quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, với các chính sách nội tại và sức ỳ của những khoản nợ vay mượn từ TQ, Venezuela ngày càng lún sâu vào vũng lầy bất ổn. Theo ABC News, gần 70 người đã thiệt mạng trong hai tháng bất ổn chính trị vừa qua ở Venezuela do chỉ số lạm phát lên đến ba con số, thiếu lương thực và tội phạm tràn ngập.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (trái) trong cuộc gặp với Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro tại Điện Miraflores ở thủ đô Caracas ngày 20-7-2014. Ảnh: REUTERS

Lún sâu vào vũng lầy nợ đọng

Chính quyền Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro đã phải vắt cạn túi tiền của tập đoàn dầu khí quốc doanh Petroleos de Venezuela S.A. (PDVSA), vốn được coi là “cỗ máy in tiền” lớn nhất của quốc gia Nam Mỹ giàu tài nguyên dầu này để thanh toán các khoản nợ trước tình hình giá dầu ngày càng sụt giảm không phanh.

Nước này thậm chí không thể tu sửa nổi các giàn khoan dầu hay trả lương cho công nhân. Trong khi đó, cách nửa vòng Trái đất, hình ảnh những siêu thị sáng loáng của TQ đứng vênh mình giữa dòng người tấp nập trái ngược hẳn với từng kệ hàng trống trải bên trong các siêu thị ở Venezuela.

Một trong những nguyên do khiến việc thanh toán nợ của Venezuela ngày càng bất khả dĩ là do sự sụt giảm quá sâu của giá dầu. Theo Dawn News, thu nhập từ dầu mỏ của Venezuela vào năm 2016 chỉ khoảng 77 triệu USD, giảm 4.200% so với con số 3.317 tỉ USD vào tháng 1-2010 khiến dự trữ ngoại hối của Venezuela liên tiếp sụt giảm.

CNN cho biết dự trữ tiền tệ của Venezuela đã sắp cạn kiệt, chỉ còn lại 10 tỉ USD, một số tiền dùng để bình ổn nền kinh tế trong giai đoạn khó khăn và khủng hoảng. Tuy nhiên, điều tồi tệ hơn là phần lớn số tài sản này không phải là tiền mặt mà 7 tỉ USD trong đó là vàng thỏi khiến việc thanh toán trở nên khó khăn hơn.

Vấn đề này càng trở nên cấp bách khi Venezuela phải hoàn tất trả 6 tỉ USD trong năm 2017, thời điểm khoản nợ này đáo hạn. Theo Quartz, Venezuela hiện nợ nước ngoài khoảng 139 tỉ USD.

Bẫy nợ dầu – tiền từ Trung Quốc

Từ khi cố lãnh đạo Hugo Chavez, người tiền nhiệm của ông Maduro, cầm quyền tại Venezuela vào năm 1999, TQ đã nhận thấy nhà lãnh đạo mới này là một đồng minh lý tưởng và bắt đầu tăng các khoản vay cho Caracas. Tới năm 2006, số nợ của chính quyền ông Chavez đã tăng lên con số báo động đến mức cựu Chủ tịch Ngân hàng Thế giới (WB) Paul Wolfowitz lúc bấy giờ phải thốt lên rằng “những nước hưởng lợi từ các khoản vay có nguy cơ ngày một nợ chồng thêm nợ”.

Theo Reuters, TQ thật sự bắt đầu cho Venezuela vay các khoản tiền khổng lồ vào năm 2007 với 50 tỉ USD. Sau chuyến thăm tới Bắc Kinh ngày 8-1-2015, Tổng thống Maduro nói rằng ông đã đem về cho Venezuela thêm “khoản đầu tư” khác trị giá 20 tỉ USD. Điều đáng suy ngẫm là những bước đi của Bắc Kinh trong quá khứ đã góp phần vào quá trình tàn phá Venezuela, đặc biệt khi Chủ tịch TQ Tập Cận Bình mong muốn mở rộng ảnh hưởng toàn cầu của TQ thông qua “ngoại giao tài chính”.

Trước đó, Sri Lanka cũng giống như Venezuela rơi vào bẫy nợ TQ, và phải rao bán sân bay quốc tế lớn thứ hai Mattala Rajapaksa, để trả nợ cho Trung Quốc bởi chính phủ nước này đã mất khả năng chi trả.

Kể từ năm 2007 tới 2014, TQ đã cho Venezuela vay 63 tỉ USD, chiếm tới 53% tổng số tiền Bắc Kinh cho các nước Mỹ Latinh vay trong cùng giai đoạn. Thật không rõ đây là sự hào phóng của Bắc Kinh hay là một bẫy nợ đầy tính chiến lược. Khi giá dầu dao động ở mức 100 USD/thùng, Bắc Kinh đồng ý cho Caracas vay hầu hết khoản tiền và có thể trả nợ bằng… dầu, một thỏa thuận vừa có lợi cho Venezuela thừa dầu vừa có lợi cho TQ đang khát dầu. Tuy nhiên, đến tháng 1-2016, khi giá dầu sụt giảm còn 30 USD/thùng, ai thiệt ai lợi cũng đã rõ. Để trả nợ, số dầu mỗi ngày Venezuela xuất qua TQ tăng gấp đôi ban đầu. Đến giờ TQ vẫn từ chối tái đàm phán các khoản nợ này mặc dù nền kinh tế và ngành công nghiệp dầu của Venezuela đang chênh vênh bên bờ vực.

Tờ Foreign Policy nhận định Venezuela rơi vào vòng xoáy nợ không thấy lối thoát hiện nay một phần không nhỏ vì có TQ làm “mạnh thường quân” sẵn sàng mở hầu bao cho vay, khuyến khích các chính sách kinh tế thiếu tầm nhìn của chính phủ Caracas. Tình trạng suy sụp của Venezuela sẽ là một bài học nhãn tiền về cái giá đắt đỏ cho những ai thiếu cẩn trọng trong việc tìm kiếm mạnh thường quân như Bắc Kinh mà thực lực kinh tế quốc gia thì không có.

Trung Quốc có mất trắng?

Tuy nhiên, theo Foreign Policy, nếu Venezuela sụp đổ và ông Maduro “dứt áo ra đi”, TQ cũng sẽ đối mặt trước nguy cơ tổn hại về tài chính và ngoại giao. Giới chính trị đối lập tại Venezuela nhận thức được TQ hiện là nước chống lưng cho chính quyền ông Maduro. Do đó, một chính quyền mới nếu được lực lượng đối lập lập nên có thể sẽ ra sức thay đổi các chính sách của tổng thống đương nhiệm và thay vào đó sẽ tìm kiếm sự giúp đỡ của Mỹ khiến TQ mất đi nguồn dầu giá rẻ của mình hiện nay. “TQ chủ yếu lo ngại rằng nếu phe đối lập tại Venezuela kiểm soát chính phủ, họ sẽ đối đầu với Bắc Kinh” – bà Margaret Myers, Giám đốc tổ chức Đối thoại liên Mỹ tại Washington, nhận định.

Ngoại giao bẫy nợ của Trung Quốc

Việc Venezuela vỡ nợ sẽ để lại hậu quả không chỉ đối với bản thân nước này và TQ. Venezuela cùng một loạt quốc gia Mỹ Latinh hiện cũng tham gia vào Sáng kiến vành đai và con đường (BRI) của TQ. TQ cũng mong muốn nhân rộng loại hình hợp tác như nước này đang thực hiện tại Venezuela ra nhiều quốc gia trải khắp các châu lục. Trường hợp đòn bẩy kinh tế và đầu tư hạ tầng tại Venezuela thất bại sẽ trở thành một tiền lệ xấu cho bộ hồ sơ “chào bán” hợp tác của TQ với các nước khác.

Có thể thấy các dự án cho vay khủng nhưng không đoái hoài đến cách sử dụng nguồn vốn và khả năng chi trả của người mượn đang khiến chính sách “ngoại giao tài chính” của TQ thiếu vững chắc, theo Foreign Policy. Nó sẽ dẫn tới căng thẳng và hoài nghi lẫn nhau giữa người cho vay và kẻ đi mượn. Hơn nữa, nếu chiến lược cho vay của TQ không được tiến hành một cách khôn khéo hơn, nước này sẽ đối mặt với viễn cảnh không một quốc gia nào dám xin vay bất chấp món hời nào mà Bắc Kinh đề nghị.

Foreign Policy nhận định TQ cung cấp các khoản vay không cho thấy tầm nhìn xa trông rộng về một trật tự toàn cầu tốt hơn như nước này tuyên bố. Thay vào đó, đây dường như là một chiến lược để giữ các công ty đang chồng chất nợ của nước này tiếp tục tồn tại vật vờ, đồng thời mở đường để lao động dư thừa của nước này có chỗ làm việc.

Trung Quốc tư lợi

Foreign Policy bình luận TQ nổi tiếng cho vay mà không cần ràng buộc hay lo ngại về các vấn đề phi tài chính. Và cũng không nghi ngờ khi TQ chẳng quan tâm mấy tới các vấn đề như bảo vệ môi trường và minh bạch sử dụng vốn trong hợp tác. Tuy nhiên, đối với lợi ích của riêng mình, TQ luôn tập trung quá độ đến mức không thỏa hiệp.

Theo Financial Times, giới phân tích từng so sánh BRI của TQ với kế hoạch Marshall của Mỹ, một kế hoạch trọng yếu nhằm tái thiết các quốc gia Tây Âu sau Thế chiến II. Trái lại với những gì Washington từng làm, các hợp đồng của Bắc Kinh lại tiềm ẩn mối nguy hại và mang tính vị kỷ. Các dự án BRI thường không đề nghị các khoản vay ưu đãi mà thay vào đó là các khoản vay khổng lồ với lãi suất “theo giá thị trường”, có thể dễ dàng phình to chóng mặt. Các quốc gia vay tiền TQ sau đó còn buộc phải sử dụng các công ty, sản phẩm và nhân công của TQ để xây dựng các đường sắt và cảng biển.

(Bảo Anh / Pháp Luật)

Ý kiến bạn đọc:

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

(*)